Wiklina, rattan i wierzba – różnice materiałowe
Wbrew powszechnemu przekonaniu termin „meble wiklinowe" obejmuje wyroby wykonane z różnych surowców. W Polsce tradycyjnie stosuje się pędy wierzby (Salix viminalis), ale na rynku dominują meble z rattanu – pędów palmowych z rodzaju Calamus, importowanych z Azji Południowo-Wschodniej. Rattan jest twardszy, mniej podatny na wchłanianie wilgoci i lepiej zachowuje kształt niż wiklina wierzbowa.
Trzecim surowcem jest wiklina syntetyczna (PE lub PVC), stosowana w meblach zewnętrznych jako imitacja naturalnych materiałów. Nie zalicza się jej do plecionkarstwa naturalnego, lecz w kontekście ogrodowym jej właściwości użytkowe są wyższe niż materiałów roślinnych.
Właściwości mechaniczne mebli wiklinowych
Naturalna wiklina wierzbowa jest lżejsza od rattanu (około 0,4–0,5 g/cm³ wobec 0,55–0,7 g/cm³), ale bardziej wrażliwa na zmiany wilgotności. Przy wilgotności powietrza powyżej 70% pędy wchłaniają wodę i mogą się deformować, przy zbyt niskiej wilgotności (poniżej 30%) pękają. Z tego powodu meble wiklinowe z Salix viminalis nadają się wyłącznie do użytku wewnętrznego lub pod zadaszeniem.
Rattan jest odporniejszy na warunki zewnętrzne, ale i on wymaga ochrony przed długotrwałym zamoczeniem i mrozem. Meble rattanowe wystawione na deszcz przez całe lato mogą stracić elastyczność i zacząć się rozwarstwiać w ciągu 2–3 sezonów bez zabezpieczenia.
Zastosowania wewnętrzne
W przestrzeniach mieszkalnych meble z wikliny najczęściej pojawiają się w trzech formach:
- Fotele i kanapy – rama z rury stalowej lub drewna giętego pokryta splotem rattanowym lub wiklinowym. Siedzisko i oparcie wymagają poduszek do komfortowego użytkowania. Nośność ramy stalowej wynosi zwykle 120–150 kg.
- Stoliki – blat szklany lub drewniany na podstawie wiklinowej lub rattanowej. Podstawa z wikliny wierzbowej przy stolikach kawowych wymaga co 2–3 lata pokrycia lakierem matowym, by zapobiec obieraniu się pędów.
- Kosze i regały – zarówno wolnostojące skrzynie wiklinowe, jak i systemy modułowych koszy do przechowywania. Kosze z wikliny białej można malować farbami do drewna lub bejcować.
Zastosowania zewnętrzne
Na tarasie lub w ogrodzie bezpieczne jest stosowanie wyłącznie:
- Mebli z rattanu z powłoką lakierniczą lub olejową, przechowywanych zimą w suchym pomieszczeniu.
- Mebli z rattanu syntetycznego (polirattan) odpornych na UV i wilgoć.
- Mebli z wikliny wierzbowej pod zadaszeniem, z dala od deszczu i rosy, chronionej olejową impregnatem co sezon.
Meble z wikliny wierzbowej wystawione na działanie deszczu i mrozu zwykle nie przeżywają drugiej zimy bez poważnych uszkodzeń strukturalnych.
Czyszczenie i konserwacja na co dzień
Do codziennego czyszczenia wystarczy miękka szczotka lub odkurzacz z końcówką do mebli tapicerowanych. Kurz gromadzący się w splataniu trudno usunąć ściereczką; pędzel farbiarski ze średnio twardym włosiem dociera do głębszych warstw splotu.
Przy zanieczyszczeniach wilgotnych (napoje, błoto) należy przetrzeć mebel lekko wilgotną ściereczką, a następnie niezwłocznie osuszyć. Pozostawienie wilgoci przez kilka godzin może prowadzić do powstawania ciemnych plam na wiklinie białej.
Raz w roku – najlepiej wiosną – meble rattanowe należy przetrzeć olejem lnianym lub specjalnym olejem do rattanu, aplikowanym pędzlem. Olej przenika do rdzenia pęda, zapobiegając jego wysuszeniu i pękaniu. Po aplikacji mebel pozostawia się do wyschnięcia na 24–48 godzin poza bezpośrednim nasłonecznieniem.
Naprawa uszkodzeń
Najczęstszym uszkodzeniem jest wyszczerbienie lub pęknięcie pojedynczego pęda wątku. Naprawę można wykonać samodzielnie: uszkodzony wątek wycina się szydłem, a w jego miejsce wprowadza nowy pęd odpowiedniej grubości. Nowy materiał należy namoczyć przez 20–30 minut, by był plastyczny, a po zaplecieniu – osuszyć przez kilkanaście godzin.
Obluzowane połączenia ramy z siatką wiklinową uszczelnia się klejem do drewna (PVA), który po wyschnięciu jest giętki i nie kruszy się. Metalowe nity łączące elementy ramy można zastąpić wkrętami do metalu lub nitami aluminiowymi.
Trwałość i żywotność
Meble rattanowe produkowane w Polsce i Europie Środkowej, przy regularnej konserwacji, mają żywotność 15–25 lat w warunkach wewnętrznych. Meble z wikliny wierzbowej, ze względu na większą wrażliwość materiału, służą zwykle 8–15 lat. Meble z polirattanu są praktycznie bezobsługowe i mogą być użytkowane przez 20–30 lat bez widocznego pogorszenia jakości.
Więcej o surowcach używanych w plecionkarstwie można przeczytać w artykule o wiklinie jako surowcu. Opis technik, które stoją za budową tych mebli, znajdziesz w artykule o podstawowych splotach wikliniarskich.
Źródła: Wikipedia – Rattan · Wikipedia – Plecionkarstwo
